Górny Śląsk zajmuje niewiele ponad 12 tys. km kw. powierzchni Polski, co daje pod tym względem 14. miejsce wśród innych województw. Znajduje się tu dużo, bo aż 68 miast (w tym 22 - to duże miasta, gdzie funkcje metropolitalne spełniają: wyższe uczelnie, instytuty, ośrodki badawcze), tereny rolnicze skupiają zaledwie 2,6 proc. wszystkich miejscowości wiejskich w kraju.

           Liczba ludności - prawie 4,9 mln osób - stawia województwo na drugim miejscu w Polsce, co przy wielkości obszaru daje rekordową liczbę mieszkańców na kilometr kwadratowy - ponad 398 osób, przy średniej krajowej 123 osoby.

           Gospodarka województwa to ponad 323 tys. firm, które zatrudniają łącznie ponad 3 mln. osób. Region skupia 13,02 proc. wszystkich jednostek gospodarczych w Polsce oraz 21,25 proc. ogółu zatrudnionych. Oznacza to, że co piąty pracujący Polak jest zatrudniony na Śląsku. Ślązacy znani są ze swej tradycyjnej kultury pracy, stanowi to gwarancję wysokich kwalifikacji pracowników, ich solidności oraz rzetelności.

           Jest to jeden z najbardziej uprzemysłowionych regionów Polski, zapewniający możliwość rozwoju powiązań kooperacyjnych. Atrakcyjność inwestycyjną Województwa Śląskiego potwierdza ranking województw przeprowadzony przez różne Instytuty Badań. W rankingach takich oceniających chłoność lokalnego rynku, strukturę rynku pracy, społeczny klimat dla inwestycji, skuteczność transformacji ekonomicznej, infrastrukturę techniczną i infrastrukturę otoczenia biznesu - Województwo Śląskie znajduje się zawsze w czołówce.

           Region katowicki zajmuje zdecydowanie pierwsze miejsce pod względem infrastruktury łączności, dostępności komunikacyjnej oraz zaplecza przemysłowego. Zagraniczni inwestorzy, działający na rynku polskim uważają ten rynek za stabilny, rozwojowy i atrakcyjny. Szacuje się, że w ostatnich siedmiu latach zagraniczne firmy zainwestowały nie mniej niż 14 mld USD.

           Z badań specjalistycznych instytucji wynika, że zagraniczni inwestorzy działajacy na naszym rynku reinwestują 80 proc. zysków, co podkreśla chęć trwałego związania się inwestora z rynkiem regionalnym.

           W Katowicach znajdują się 53 przedstawicielstwa firm zagranicznych. Inwestują tu firmy z 29 państw, m. in. 131 przedsiębiorstw niemieckich, 46 austriackich, 23 włoskie, 16 amerykańskich, 12 belgijskich, 12 francuskich, 12 holenderskich. Na terenie województwa znajduje się ponad 370 placówek bankowych. Oprócz banków polskich swoje placówki mają również m.in.: Raiffeisen Centrobank, Citybank, Deutsche Bank, BNP-Dresdner Bank, Bank Austria Creditanstalt oraz Credit Lyonnais i Societe General.

           Pierwszy zapis o żyjących na Górnym Śląsku Słowianach pochodzi z IX w , tzw. Geograf Bawarski wśród innych plemion polskich wymienia Opolan i Gołęczyców, mieszkających nad Górną Odrą i jej dopływami. Ze źródeł archeologicznych wynika, że utrzymywali się oni nie tylko z rolnicta i hodowli bydła, ale i rzemiosła (garbarstwa, tkactwa, kamieniarstwa).

           Niewiele wiemy o dziejach tej ziemi przed i w okresie kształtowania się państwa Mieszka I. Prawdopodobnie zagarnięta została przez władców państwa wielkomorawskiego (na przełomie IX i X w.), a potem przez czeskich Przemyślidów. Pod panowaniem Piastów znalazł się Górny Śląsk między 985 a 990 i odtąd, jako integralna część Polski, stał się jej przedmurzem broniącym kraju przed napadem czeskich i niemieckich feudałów. Bolesław Chrobry, świadomy tej roli Śląska, pobudował tu liczne grody i doprowadził do utworzenia (1000) biskupstwa wrocławskiego, co miało wówczas doniosłe znaczenie polityczne.

           O dalszych losach ziemi górnośląskiej zadecydowało na długie stulecia rozbicie dzielnicowe Polski, zapoczątkowane testamentem Bolesława Krzywoustego z 1138. Co prawda dzielnica Śląska przydzielona została razem z senioralną, krakowską, najstarszemu z synów Bolesława III, Władysławowi, ale nie potrafił on wyegzekwować od młodszych braci praw władcy całego państwa. Bratobójcze walki i szukanie pomocy na zewnątrz doprowadziły do interwencji czeskich i niemieckich; najdotkliwiej odczuwał je Śląsk. Nic dziwnego, że wśród Piastów śląskich najżywsze były wówczas idee zjednoczeniowe; tylko zjednoczona, silna Polska byłaby w stanie przeciwstawić się zagrożeniu niemieckiemu i czeskiemu.

           Mieszko Plątonogi, Bolesław Wysoki, Henryk Brodaty i jego syn, Henryk Pobożny, podejmowali na przełomie XII i XIII w. i w XIII w. próby zjednoczenia ziem państwa polskiego z Krakowem i dzielnicą senioralną. Najazd Tatarów i śmierć Henryka Pobożnego pod Legnicą (1241) przyczyniły się ostatecznie do upadku idei.

           Obszar Górnego Śląska odznacza się - zwłaszcza na pd. - silnym zróżnicowaniem rzeźby. Na niewielkim terytorium można wyróżnić pięć odmiennych pod względem ukształtowania krain. Od pn. Karpaty z Beskidami Zachodnimi, Pogórzem Śląskim, Kotliną Oświęcimską,Pogórze Sudeckie, Wyżyna Śląsko - Krakowska, Nizina Śląska. Beskidy Zachodnie na opisywanym terenie reprezentują: Beskid Żywiecki i Beskid Mały.

           Beskid Śląski (zach. Część Karpat Polskich) wznosi się ponad obszar przylegającego od pn. Pogórza wysokim progiem, tworząc kilka rozsianych pasm górskich, m.in. pasmo Czantorii i Stożka oraz Pasmo Wiślańskie (Baraniej Góry), które charakteryzują się długimi grzbietami o łagodnych partiach szczytowych i kopulastych wierzchołkach. Różnice wzniesień między dnami dolin a szczytami wynoszą od 440 do 600 m. Beskid Śląski w tych pasmach charakteryzują głębokie erozyjne doliny rzek i potoków m.in. górnej Wisły, Brenicy i Żylicy.

           Beskid Żywiecki zwany czasem Wysokim stanowi najwyższą część Beskidów Zachodnich, od Przełęczy Koniakowskiej na zach. po Przełęcz Sieniawską na wsch. W skład wchodzą: grupa Wielkiej Raczy (1234 m.) na zach., grupa Pilska ze szczytami Lipowska Góra (1324 m.), Romanka (1366 m.) i Pilsko (1557 m.), w centrum Pasmo Babiogórskie z Babią Górą (1725 m.), Małą Babią (1517 m.) i Polcą (1376 m.) na wsch. Pasmo Przedbabiogórskie (Jałowiec 1110 m.) na pn. i Pasmo Podhalańskie (Wielki Dział 936 m. i Żeleźnica 913 m.) na pn. wsch. Najwyższe szczyty mają dobrze ukształtowane piętra roślinne: regla górnego i dolnego, subalpejskie i alpejskie. Na Babiej Górze po polskiej stronie Park Narodowy z dobrze zachowaną naturalną szatą roślinną.

           Beskid Mały o dł. ok. 30 km i szer. ok. 10 km. Najwyższe wzniesienie Czupel 933 m. Masyw Beskidu przecięty jest przełomem Soły, na którym wybudowano dwie zapory wodne w Czańcu i Porąbce oraz zaporę w Tresnej pod Żywcem. Beski Mały pokrywają duże kompleksy lasów i łąk.

           W skład północnego Podkarpacia wchodzi Kotlina Oświęcimska. Leży ona nad górną Wisłą u jej spływu z Białą, Sołą, Skawą, Pszczynką i Przemszą. W rejonie Goczałkowic zbiornik retencyjny.

           Pogórze Śląskie wchodzące w obręb Pogórza Zachodniobeskidzkiego rozciąga się od granicy państwa w kierunku wsch. (między Olzą a Skawą) pasem dł. 65 km i szer. od 5 do 15 km. Zbudowane jest z wapiennych łupków i piaskowców fliszowych oraz rzadkich skał magmowych, tzw. cieszynitów. Niewysokie wzgórza i garby rozcinają doliny rzek Olzy, Wisły, Białej, Soły, Skawy i ich dopływów. Przez Pogórze biegnie stary szlak komunikacyjny (Cieszyn - Skoczów - Bielsko-Biała - Kęty - Andrychów - Wadowice).

           Wyżyna Śląsko - Krakowska stanowi zach. część Wyżyny Małopolskiej i dzieli się na trzy makroregiony: Wyżynę Śląską, Wyżynę Woźnicko - Wieluńską i Wyżynę Krakowsko - Częstochowską.

           Wyżyna Śląska stanowi pd. - zach. część Wyżyny Śląsko - Krakowskiej, której fragmentem geologicznym są węglonośne skały wieku karbońskiego wychodzące na powierzchnię między Zabrzem na zach. a Mikołowem na pd. i Sosnowcem a Dąbrową Górniczą na wsch. Na tym obszarze powstał Górnośląski Okręg Przemysłowy. Na warstwach karbonu zalegają od pn. dolomity i wapienie środkowotrawiaste (wzniesienia Chełmu i Garbu Tarnogórskiego), a na wsch. Pagóry Jaworznickie. W dolomitach występują rudy cynku i ołowiu. Zach. część wyżyny między kotlinami Raciborską i Oświęcimską stanowi Płaskowyż Rybnicki, pod którym utwory karbońskie pokryte są złożami solonośnego karpackiego miocenu. Grzbiet Chełmu z kulminacją bazaltową Góry św. Anny (400 m.) jest najwyższym punktem Wyżyny Śląskiej. Natomiast najwyższe wzniesienie Garbu Tarnogórskiego (wapienia muszlowego) osiągają pod Twardowicami 398 m. i Będzinem (Góra św. Doroty) 382 m. Wsch. Część garbu Tarnogórskiego przecinają w poprzek doliny Czarnej i Białej Przemszy oraz Brynicy, w tym regionie zlokalizowane było górnictwo cynkowo - ołowiowe (Tarnowskie Góry). We wsch. części Wyżyny Śląskiej Pagóry Jaworznickie, Lędzińskie, Libiąskie i Imielnickie zbudowane z wapienia muszlowego, rozdzielone są obniżeniami wypełnionymi piaskami rzecznymi i lodowcowo - rzecznymi, m.in. obniżenie o nazwie Pustynia Błędowska. W podłożu skały karbońskie.

           W pd. części Wyżyny Śląskiej Płaskowyż Rybnicki stanowiący jednocześnie pd. część Górnośląskiego Zagłębia Węglowego (ok. 850 km2). Najwyższe wzniesienie 310m. na pd. od Rybnika.

           Wyżyna Woźnicko - Wieluńska oddzielona obniżeniem, w którym płynie Mała Panew, zbudowana jest ze skał górnotriasowych i jurajskich tworząc niewysokie progi i obniżenia, w których płyną Mała Panew, Prosna, Liswarta i górna Warta. W obrębie wyżyna wyróżnia się pięć mezoregionów: Próg Woźnicki, Próg Herbski, obniżenie Liswarty - Prosny, obniżenie górnej Warty oraz Wyżynę Wieluńską. Próg Woźnicki zbudowany ze skał górnotrawiastych (wapienie, zlepieńce, piaskowce) wznosi się 380 m. n.p.m. w części pn. - wsch. Na granicy progu leżą miasta Woźniki, Lubliniec i Olesno. Obniżenie górnej Warty powstało w mało odpornych na erozję rudonośnych iłach środkowojurajskich przykrytych piaszczysto - gliniastymi utworami czwartorzędowymi (od Ząbkowic do Częstochowy). Jest to mezoregion górniczo - przemysłowy z kopalniami rudy żelaza. Wzdłuż osi regionu przebiega linia kolejowa Warszawa - Częstochowa m.- Myszków - Zawiercie - Katowice. Wyżyna Krakowska - Częstochowska, zbudowana z wapieni górnojurajskich, ma najwyższe wzniesienia 450-500 w części pd. - wsch. Nad płaską powierzchnią wyżyny wznoszą się ostańcowe skałki wapienne (na wielu resztki zamków). Od pd. wyżyna przecięta jest uskokiem tektonicznym (Rów Krzeszowskich), na którym znajduje się Grzbiet Tenczyński. Wyżyna podzielona jest na cztery mezoregiony (Wyżynę Częstochowską, Wyżynę Olkuską, Rów Krzeszowskich i Grzbiet Tenczyński). Wyżyna Częstochowska rozciąga się od Częstochowy na pn. do obniżenia Małej Przemsz - Szreniawy na pd. Najwyższe wzniesienia osiągają skałki m.in. w Ogrodzieńcu (504 m.). W zach. części wyżyny ze źródeł krasowych wypływają Warta i Czarna Przemsza. Na wsch. Pilica i Szreniawa. Wyżyna Olkuska leży między obniżeniem Białej Przemszy - Szreniawy na pn. a Rowem Krzeszowskich na pd. Najwyższy punkt wapiennego wniesienia wynosi 502m. Na terenie Wyżyny Ojcowski Park Narodowy. Rów Krzeszowski ciągnie się równoleżnikowo między Trzebinią a Krakowem. Zapadlisko wypełnione jest utworami morskiego i lądowego miocenu, przykryte piaskami i glinami czwartorzędowymi. Dnem rowu płynie rzeka Rudawka. Grzbiet Tenczyński zbudowany jest z wapienia górnojurajskiego, pod którym zalegają m.in. dewon, karbon, permskie skały wulkaniczne. Na stokach less. Najwyższe wzniesienie 415 m. Grzbiet przecięty jest martwymi dolinami. W części wsch. niewielki jar Doliny Mnikowskiej.

           Nizina Śląska stanowi równinę o pow. ok. 13 000 km². Osią niziny z pd. wsch. na pn. zach. płynie Odra, której dopływami z lewej strony są: Osobłoga, Nysa Kłodzka, Oława, Ślęża, Bystrzyca i Kaczawa oraz z prawej: Mała Panew, Stobrawa i Widawa. Nizina ma korzystne warunki klimatyczne i glebowe. W jej obrębie wyróżniamy dziewięć mezoregionów m.in. Dolinę Nysy Kłodzkiej, Równinę Niemodlińską, Równinę Oleśnicką, Równinę Opolską, Płaskowyż Głubczycki i Kotlinę Raciborską. Równina Oleśnicka leży w dorzeczu Stobrawy i Widawy. Jest to morenowa równina z ostańcami firm glacjalnych zlodowacenia środkowopolskiego; średnio urodzajnymi glebami pseudobielicowymi. Kotlina Raciborska jest najdalej wysuniętą częścią Niziny Śląskiej (wzdłuż biegu Odry) wypełnioną piaskami. Pn. część Kotliny przecina Kanał Gliwicki. W Koźlu duży port rzeczny. Płaskowyż Głubczycki jest lekko pofalowaną wierzchowiną lessów przekraczającą w części środkowej 280 m. n.p.m. , poprzecinany lewobrzeżnymi dopływami Odry. Zbudowany jest z iłów mioceńskich przykrytych utworami dyluwialnymi. Iły wchodzą szerokimi pasami na powierzchnię w postaci złóż gipsów (okolice Kietrza). Równina Opolska na wsch. od Opola obejmuje część prawego dorzecza Odry na pd. od doliny Stobrawy do doliny Małej Panwi. Pomiędzy Stobrawą a Małą Panwią rozległe tereny piaszczyste z wydmami, porośnięte lasami iglastymi (Bory Stobrawskie). Pod Opolem pokłady kredy. Równina Niemodlińska leży między doliną Odry a Doliną Nysy Kłodzkiej, na pd. dotyka płaskowyżu Głubczyckiego. Na terenach piaszczystych Bory Niemodlińskie.

           Pod koniec lat 80. sporo się mówiło w polskich i światowych mediach na temat sytuacji ekologicznej Górnego Śląska. Wszystkie wypowiedzi utrzymane były w dramatycznym tonie. Dziennikarze zaocznie skazali największą w Europie przemysłową aglomerację na brak zieleni, czystej wody i świerzego powietrza. Ekologiczne emocje opadły na początku lat 90. W świetle publikowanych danych sytuacja okazała się mniej dramatyczna niż ją przedstawiano.

           Trudno oczywiście uznać Górny Śląsk i Zagłębie za oazę zieleni, nadal zajmujemy pierwsze miejsce na liście 12 obszarów największego zagrożenia ekologicznego w kraju. Wysokie wskaźniki zanieczyszczenia środowiska są w przewarzającej mierze dziedzictwem lat 50., 60., 70. wtedy stawiano wyłącznie na rozwój przemysłu ignorując całkowicie ekologiczne konsekwencje. Pod koniec lat 80. zaczęto wdrażać plan przebudowy regionalnej gospodarki w powiązaniu z programami ochrony środowiska. Stałe zmniejszanie się ilości zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby pokazują, że plany te przynosza efekty.

           Na obszarze województwa stwierdzono dotąd ponad 150 dobrze wyodrębnionych zespołów roślinnych, obejmujących grupy zespołów leśnych i zaroślowych, zespołów nieleśnych naturalnych i nieleśnych pochodzenia antropogenicznego, tj. zespoły pól naturalne i synantropijne. Największą wartość przyrodniczą dla regionu mają zespoły endemiczne reprezentowane przez zespół warzuchy polskiej i oleśnika górskiego.

           Wbrew obiegowym poglądom, pomimo nie spotykanej w żadnym innym regionie Polski koncentracji przemysłu wydobywczego, ciężkiego, energetyki oraz zurbanizowania przestrzeni, województwo śląskie pod względem powierzchni zachowanych lasów nie należy do najuboższych w kraju.

           Lesistość województwa wynosi 32%, co jest prawdziwym fenomenem. W skład flory naczyniowej województwa śląskiego wchodzą 4 grupy roślin: widłakowe, skrzypowe, paprociowe i nasienne (nagonasienne i okrytonasienne)- te ostatnie zwane właściwymi roślinami kwiatowymi. Łączna liczba trwałych składników flory naczyniowej naszego województwa, na która składają się gatunki rodzime (zwane natyfitami) i wprowadzone trwale dzięki człowiekowi (zwane antropofitami) -z wyłączeniem roślin użytkowych (jadalnych, przemysłowych, ozdobnych i sztucznie wprowadzonych do lasów) - wynosi około 1300 gatunków, na co składa się 7 gatunków widłakowa tych, 8 skrzypowych, 25 paprociowych, 7 nagonasiennych (szpilkowych) i 1253 okrytonasiennych (kwiatowych). Na te ostatnia grupę składa się blisko 1000 gatunków dwuliściennych i ponad 250 jednoliściennych.